FANDOM


Skeidkuund af keemie is 'n prisk wieteskap die sie stjuur ap je stuudje foan einstaalinge en bau foan stofs, die keemiesk annerenges die ploats fiende uun bepoald uumstoondigheide, en die wetmoatigheide die deeruut tau destieleere sind. Keemie is steerk foarwant mid die noaterkuund af fiesiek. Die tak foan wieteskap die aal foarbiend is die fiesiesk keemie. Uuk mid uur prisk wieteskaps sind oan 't grenskflak næd diskeplins untstand as die biokeemie en die geokeemie.

Klieringe Edit

Aal stofs bestand uut attooms. Die sind seer litje en foarduurend in beweeginge. Attooms kæn 'n keemieske biendinge mid sie oanjân tau moor greet groeps.

Stofs die bestand uut attooms foan ein siesnd soart af keemiesk ellement naam man einsiendig stofs. Stofs die bestand uut moor attoomsoarte naam man moorsiendig stofs. Die attooms bestand uut 'n toal foan prootons, nøtrons en illektrons. It ganselk toal foan prootons is steets gliek oan 't toal foan illektrons. Heeduurg is 'n mollekuul illektriesk nøtroal. Attooms kæn sin illektrons mid ein dajle en dit is die boases foar die keemieske biendinge. Man kæn in je moaner weerap die illektrons jedajld wæd nog uunskeid moakje. Wan die illektrons gliekelk twisk twæn noaberattooms jedajld wæd, spreek man foan 'n koofelent biendinge. Illektrons kæn buut uur moor as twæn attooms jedajld wæde. In mettels is deer selfs sproake foan 'n see foan illektrons foardajld uur aal attooms. Die foardajlinge kæn uuk ungliek sien, weerbie deer illektrons jedajldelk uurjedreegd wæd foan it eene noar it uur attoom. Man spreek den foan 'n ionogeen biendinge.

Wan soepstansjes wæd einjefoegd suun ðæt die mollekuuler struktuur foan je foarskillend kompoonents deerduurg anner, spreek wee foan 'n mengsel.

'n Keemisk foarbiendinge kæn tau stande kuume duurg die inwerkinge foan noame 'n foarhoogd tempretuur, lugt, trillinge, uur infloet foan katteliesoatere, stroalinge af trök. Suum is 't juust die einfoeginge foan reaktante weerduurg 'n keemieske reaksje untstand. Bie 'n keemieske reaksje anner die wies weerap die foarskillend attooms oan sig jebeend sind. Reaksjes kæn biesuun loangsoam foarlappe (as 't rustje foan 'n biel) af juust skaadrap, as 't untploffe foan dienemit. Auw in 't likkoam foan liewjend weeses fiend altied assimmieloasje (apbau) en dissimmieloasje (oafbroak) en apbau foan foarbiendinges ploats. Einelk wæd ðæt je stofwikselinge jenaamd.

Die oafsuunelk keemiesk ellements wæd oanjeduud mid keemiesk siembols, moostes je aan letter af aan twæn letters foan die Loatinsk noom foar je stof. Foarbild: 'C' foar 'koolstof' (carbonum) en 'Fe' voor 'ier' (ferrum). Aal bekænd ellements (its moor as 100), kæn ap 'n loogisk wies wæde jerangskikd duurg 'ie in 't peerjoodiek siesteem tau ploatse. Unfaar 90 ellements heefoan kuume uuk in je noater foar; die uur sind juust in 'n labroatoorjum jemoaked en fal moostes in fraksjes foan sekkonde spontoan uutein.